Açıklayıcı karşılık: çubukla döndürülerek halat parçalarını birbirine çeken düzen
Bir halat kolunun ya da kısa bir halkanın krozlarını bir çubuğun çevresine kavelalarla sardırarak iki halat parçasını birbirine yaklaştırır ya da bir halatı gerer.
KolayABoK 2022, 2023, 2024Denizcilik ve yelkenYük ve günlük işler
Birbirine yaklaştıracağın iki halat parçasının üstüne bir halat kolu yatır ya da uçları düğümlenmiş kısa bir halkayı (strop) iki parçanın çevresine geçir.
Uçları ya da krozları parçaların ALTINDAN geçirip karşı yanlardan yukarı çıkar.
Parçaların üstüne enine bir çubuk yatır ve iki krozu iki yanda bu çubuğun üstüne al.
Her krozu bir kez bük ve içine bir kavela (marlinspike) ya da kısa bir çubuk sok.
Kavelaları çubuğun çevresinde döndür; krozlar çubuğa sarıldıkça iki parça birbirine yaklaşır.
Parçalar yeterince yaklaşınca kavelaları yerinde tut ve parçaları sargıyla (seizing) bağla.
Palanga kurmanın zor olduğu yerde güç elde etmek: iki halat parçasını (çarmıklar, bir kasanın ağzı) sargı vurmadan önce birbirine yaklaştırmak ya da bir bağ ipini germek.
Ne zaman
Bilinmiyor; Riesenberg (1922) yöntemin Kolomb'un karavellerinden eski olduğunu yazar, ama kaynak göstermez. Lever'in kitabının 1827 baskısında kullanılır.
Kim buldu
Bilinmiyor.
Adı nereden gelir
Bilinmiyor; kaynaklar 'Spanish' sözcüğünün nereden geldiğini açıklamaz.
Hikâyesi
Spanish windlass, bir halat kolunun ya da kısa bir halkanın krozlarını bir çubuğun çevresine kavelalarla sardırarak iki halat parçasını birbirine çeken eski bir gemici düzenidir. Lever'in The Young Sea Officer's Sheet Anchor'unun 1827 New York baskısında cıvadrayı pruvaya bağlayan sargının (gammoning) ve babafingo çarmıklarının bağ ipleri bu yolla gerilir. Smyth 1867 tarihli sözlüğünde onu, çevresine halat sarılmış tahta bir merdane diye tanımlar: halatın krozuna sokulan demir bir çubuk manivela olur ve merdaneyi döndürür; donanım gözlerini dönmekte ve sargıları sıkmakta işe yarar. Riesenberg 1922'de bu güç uygulama yolunun Kolomb'un karavellerinden de eskiye gittiğini yazar. Yöntem karada da yaşar: ABD Ordusunun 1995 tarihli FM 5-125 elkitabı, makine ya da uygun palanga yokken bir yükü yerde sürüklemek için onu anlatır; Wikipedia aynı ilkenin turnike sıkmakta da kullanıldığını belirtir.
Kaynaklı bir Türkçe adı yok; İngilizce adı kullanıyoruz.
Nerede kullanılmaz
Makine ya da uygun palanga varken; FM 5-125 onu yalnız bunlar yokken başvurulan geçici bir düzen olarak anlatır.
Zaafı
Wikipedia onu ağır bir şeyi ancak kısa bir mesafe çekmek için anlatır; karada dik bir direkle kurulduğunda halatın direkten çıkan iki yanı aynı yükseklikte tutulmazsa direk devrilebilir (FM 5-125).